Leonard Pietraszak. Mistrz wielu planów

Leonard Pietraszak urodził się 6 listopada 1936 roku w Bydgoszczy i przez całe życie pozostał silnie związany ze swoim rodzinnym miastem. Był wybitnym polskim aktorem teatralnym, filmowym i telewizyjnym, absolwentem łódzkiej szkoły filmowej, a ogromną popularność zdobył dzięki rolom w serialach „Czarne chmury” – jako płk Krzysztof Dowgird, „Czterdziestolatek” – jako dr Karol Stelmach oraz filmach „Vabank” i „Vabank II czyli riposta”, gdzie wcielił się w postać Gustawa Kramera. Występował też na deskach scen Poznania i Warszawy słynąc z elegancji, charakterystycznego głosu i talentu komediowego. W 2018 roku został Honorowym Obywatelem Bydgoszczy. Zmarł 1 lutego 2023 roku w wieku 86 lat i został pochowany na Cmentarzu Starofarnym w Bydgoszczy.

Wystawa prezentuje zdjęcia filmowych, telewizyjnych i teatralnych kreacji Leonarda Pietraszaka – aktora, który przez dekady budował galerie bohaterów wyrazistych, wielowymiarowych i głęboko zapadających w pamięć widzów. Jego aktorstwo, świadome, zdyscyplinowane i pozbawione efekciarstwa, nie opierało się na potrzebie dominacji, lecz na sile obecności. Pietraszak potrafił nadać swoim postaciom ciężar i znaczenie niezależnie od miejsca, jakie zajmowały w strukturze opowieści.

Leonard Pietraszak pozostawił po sobie imponujący dorobek artystyczny. Przez ponad sześć dekad kariery wystąpił w ponad 70 produkcjach filmowych i telewizyjnych. Miał też niezwykłą specjalizację aktorską i rzadko grywał bohaterów „zwyczajnych”. Najczęściej powierzano mu role: dyrektorów, wojskowych, lekarzy, polityków, arystokratów, artystów czy ludzi sukcesu. Wynikało to nie tylko z cech fizycznych, ale też z charakterystycznego sposobu mówienia, elegancji i spokoju, które sprawiały, że niemal automatycznie budził na ekranie autorytet. Za najbardziej niedocenioną, wielu miłośników polskich seriali uważa rolę pułkownika Wacława Waredy w „Karierze Nikodema Dyzmy”. Choć serial zdominował genialny występ Romana Wilhelmiego, Pietraszak stworzył tam jedną z najciekawszych drugoplanowych postaci w historii polskiej telewizji.

Zebrane fotografie ukazują różnorodność jego ekranowych i scenicznych wcieleń – od postaci dramatycznych i pełnych napięcia po role ironiczne, eleganckie czy komediowe. Leonard Pietraszak należał do tych aktorów, którzy nie tylko współtworzyli narrację, lecz często definiowali jej ton i atmosferę. Jego bohaterowie nie byli jedynie uzupełnieniem świata przedstawionego – stawali się jego osią, punktem odniesienia dla widza, nośnikiem emocji, inteligencji i charakterystycznego stylu.

Szczególne miejsce w dorobku aktora zajmują wspomniane już kreacje jak płk Krzysztof Dowgird, Gustaw Kramer, dr Karol Stelmach czy płk Wiesław Wareda. W każdej z nich widoczny jest charakterystyczny styl Pietraszaka: elegancja, precyzja gestu, wyczucie rytmu sceny i umiejętność budowania napięcia bez nadmiaru środków. Aktor nie potrzebował rozbudowanych monologów ani teatralnej ekspresji – wystarczał ton głosu, spojrzenie czy sposób poruszania się, by stworzyć postać o wyraźnym rysie psychologicznym. Gustaw Kramer w „Vabanku” miał być typowym antagonistą, a jednak dzięki stylowi gry Pietraszaka stał się jedną z najbardziej lubianych postaci polskiego kina. Wielu widzów do dziś uważa pojedynek Kramera z Henrykiem Kwinto za jeden z najlepszych ekranowych konfliktów w historii polskich filmów.

Nie należy też zapominać o Leonardzie Pietraszaku jako aktorze teatralnym. Tak naprawdę jego dorobek teatralny był znacznie większy niż filmowy. Sam też uważał się przede wszystkim za aktora scenicznego. Przez niemal 50 lat występował w poznańskim Teatrze Polskim i Dramatycznym oraz warszawskich: Teatrze Klasycznym, Teatrze Komedia i przede wszystkim w Teatrze Ateneum. Trudno ustalić dokładną liczbę wszystkich spektakli z udziałem Leonarda Pietraszaka, ale w swojej scenicznej karierze kreował na scenie postaci: Romea w „Romeo i Julii”, Fortynbrasa w „Hamlecie”, Don Juana w „Don Juanie”, Łopachina w „Wiśniowym sadzie” czy Wicehrabiego de Valmont w „Niebezpiecznych związkach”.

Leonard Pietraszak należał do grona artystów, którzy budowali pełnokrwiste postaci niezależnie od czasu ekranowego czy scenicznego. Był aktorem zapamiętanym z planu nawet wtedy, gdy pojawiał się na ekranie tylko przez chwilę. Jego bohaterowie – inteligentni, niejednoznaczni, często obdarzeni subtelnym humorem lub dystansem – pozostawali rozpoznawalni i żywi długo po zakończeniu spektaklu czy filmu.

Wystawa proponuje więc spojrzenie na Leonarda Pietraszaka jako jednego z najważniejszych bohaterów polskiego filmu, teatru i telewizji. Prezentowane fotografie pokazują artystę, który niezależnie od wielkości roli posiadał niezwykłą zdolność przejmowania uwagi widza i nadawania scenom własnego znaczenia. Jego aktorstwo pozostaje przykładem sztuki obecności – intensywnej, precyzyjnej i trwałej.

———

• kurator: Adam Zdunek
• projekt aranżacji wystawy: Adam Zdunek, Beata Sawicka
• plakat i oprawa graficzna: Katarzyna Milanowska
• korekta: Martyna Kurowska
• promocja, patronaty i media relations: Magdalena Niewęgłowska-Kardas
• kierownik produkcji: Łukasz Maklakiewicz
• produkcja: Mateusz Dachowski, Adam Grzybowski, Romuald Tylkowski
• opieka nad wystawą: Joanna Batkowska, Jacek Falmur, Monika Bielak, Lucyna Wałęza, Anastasiia Lysenko

materiały filmowe i fotograficzne wykorzystane do produkcji wystawy: Filmoteka Narodowa – Instytut Audiowizualny, Wytwórnia Filmów Dokumentalnych i Fabularnych, Narodowe Archiwum Cyfrowe, Polska Agencja Prasowa, Państwowa Wyższa Szkoła Filmowa, Telewizyjna i Teatralna im. Leona Schillera w Łodzi, OCH-Teatr w Warszawie