Herbaria. Utrwalona historia roślin

Wystawa Herbaria, utrwalona historia roślin stanowi zaproszenie do zanurzenia się w świat, który z pozoru statyczny okazuje się zaskakująco ciekawy przez swoją ukrytą dynamikę i bogactwo. Od tysięcy lat ludzie zdawali sobie sprawę z wyjątkowości roślin i konieczności ich wegetacji, a związane z nimi najciekawsze doświadczenia zapamiętywali i przekazywali następnym pokoleniom, tworząc podwaliny pod farmację, medycynę, kuchnię, świat sztuki…

Słowo dom (gr. οἶκος) w szerszym znaczeniu oznacza całą ziemię i symbolizuje jedność wszystkich istot żywych i ich procesów życiowych. Takie postrzeganie świata stanowi przesłanie tej wystawy, która ma wyeksponować tę zależność. Ekspozycja jest też odpowiedzią na potrzebę edukacji proekologicznej, w której kultura rodzi się z wiedzy na temat sensu istnienia wszystkich organizmów, powstałych z mądrości natury w sposób celowy i przemyślany.

Botanika z jej całym królestwem na poziomie edukacji może obudzić właściwe skojarzenia związane z podwalinami ludzkiej, i nie tylko ludzkiej, egzystencji, której fundamentami są rośliny. Zgodnie z tą myślą świat roślin to źródło tlenu, zapachów, ważne ogniwo w cyklu wymiany wody, pochłaniacz CO₂, podstawa łańcucha pokarmowego, ochrona gleby przed erozją, schronienie dla niezliczonych gatunków oraz źródło wielu surowców wykorzystywanych przez człowieka.

Świat roślin, głównych bohaterów wystawy, przenika się ze światem ludzi, którzy pochylali się nad nimi, a ślady tego pochylenia stanowią wszelkie dokumenty botaniczne, wśród których w centralnym miejscu jest herbarium Karla Struhala. Znajdujące się w nim rośliny i dodane do nich wszelkie przypisy po części odsłaniają historię nieznanej nam bliżej postaci.

Wystawa zaprasza przez ruch, który na ekranie monitora prowadzi od maleńkiego nasionka pod ziemią aż po w pełni ukształtowaną szyszkę chmielu. Dynamika ta jest owocem wielomiesięcznej pracy artystki, pani Julity Olejniczak, która namalowała około stu akwareli. Obrazy te połączone w jedną księgę stanowią dowód na ruch roślin, który jest ich tańcem w drodze do słońca. Ścieżka zwiedzania została tak zaplanowana, żeby wraz z eksploracją terenu dojść do gatunków botanicznych, które przed ponad stu laty ktoś odnalazł, nazwał, pozyskał, a potem z dużą ostrożnością przewiózł i zasuszył. W tej relacji między człowiekiem a rośliną można zobaczyć ich wspólne ślady z przeszłości. Ślad człowieka, jego fascynacje, pasje i poszukiwanie prawdy oraz ślad rośliny, której mądra preparacja do dzisiaj prezentuje jej naturalny kształt i kolor. Zapewne pasjonatem był główny bohater wystawy, Karl Struhal, który swoje herbarium/zielnik wykonał w latach 1879–1881 na Śląsku Cieszyńskim, dzieląc rośliny na wolnopłatkowe, bezpłatkowe, jednoliścienne i zrosłopłatkowe. Po przejściu obok gabloty z zielnikami z XIX w. dochodzimy do książek i szkicowników z ilustracjami roślin wykonanymi różnymi technikami, żeby na samym końcu zobaczyć dziewięć kart zielnikowych z roślinami i ich historią ludową.

Wystawa jest skierowana do każdego odbiorcy i może stanowić punkt wyjścia do podjęcia praktycznych zajęć w Eksperymentatorium z zakresu botaniki i herboryzacji roślin zgodnie z przygotowanymi scenariuszami.

———

• Herbaria. Utrwalona historia roślin
• Apteka pod Łabędziem
• 19.03 – 7.09.2026
• kurator: Dariusz Okoński
• aranżacja plastyczna: Ewa Widacka-Matoszko
• edukacja: Dominika Raduńska-Pacholska, Dariusz Okoński, Antonina Kasprzak, Jakub Nierebiński, Anna Rupach
• nadzór techniczny: Łukasz Maklakiewicz
• opiekunowie ekspozycji: Iwona Jackowska, Agnieszka Niepsuj, Małgorzata Kempa