Dział Etnografii Muzeum Okręgowego im. Leona Wyczółkowskiego w Bydgoszczy, utworzony w 1986 roku, gromadzi i opracowuje zbiory kultury materialnej i sztuki ludowej, głównie z regionów etnograficznych Pałuk, Kujaw, Krajny, Borów Tucholskich, Kaszub i Kociewia. Oprócz kolekcjonowania i zabezpieczania zbiorów; dokumentowania i aktualizowania bazy danych dotyczących twórców ludowych; prowadzenia badań terenowych; kompletowania dokumentacji etnograficznej, obejmującej wiadomości z zagadnień kultury materialnej, duchowej i społecznej w postaci, między innymi, kartoteki wywiadów etnograficznych czy kartoteki fotograficznej. Dział rozwija różne formy działalności dydaktycznej - przygotowuje prelekcje, udziela konsultacji twórcom ludowym oraz członkom zespołów folklorystycznych. Ponadto wiele zagadnień polskiej kultury ludowej, jak również kultury ludów pozaeuropejskich, prezentuje poprzez organizowanie licznych wystaw czasowych.
Liczba muzealiów etnograficznych wynosi około 3000 pozycji.

W zbiorach z zakresu kultury materialnej zdecydowanie dominują rzemiosła: kowalstwo, garncarstwo, stolarstwo, ciesielstwo i plecionkarstwo.

Zasadniczy trzon kolekcji obiektów związanych z rzemiosłami dotyczy kowalstwa. Cennym nabytkiem jest wyposażenie XIX–wiecznej kuźni z Dziedna (Krajna). Zbiór sprzętów i narzędzi stanowiących wewnętrzne urządzenie tradycyjnej kuźni obejmuje m.in.: szafę, stół i krzesło kowalskie, stolik z całym zespołem narzędzi do kucia koni, imadła, kowadła, miechy, komplet młotów i kleszczy, kształtowniki, narzędzia do przecinania i przebijania, wiercenia, gwoździownice, strugi kowalskie. W kolekcji przedmiotów kultury materialnej związanych z kowalstwem, znajdują się także kowalskie wyroby użytkowe (pługi, sierpy, młoty, podkowy, lemiesze, odkładnice, orczyki, obręcze kół, klucze, itp.) oraz pojedyncze kowalskie wyroby artystyczne (wiatrowskaz, kraty).

Większość wyrobów garncarskich pochodzi z największych i najstarszych ośrodków na Kaszubach, jak Chmielno i Kartuzy oraz na Kujawach – Kowal i Lubień Kujawski. Asortyment wyrobów tych pracowni był dosyć szeroki i obejmował: dzbanki do żuru, dzbany na wodę i mleko, trojaki, dwojaki, makutry do ucierania maku, miseczki, misy do jedzenia. Ponadto dział posiada kolekcję kujawskiego fajansu współczesnego o dekoracji autorskiej z Włocławskiej Fabryki Fajansu.
Dużą grupę przedmiotów związanych z rzemiosłami stanowią przyrządy służące do obróbki drewna (stolarskie, ciesielskie, bednarskie), m.in. różnego zastosowania strugi oraz piły. Wyroby plecionkarskie, to nie tylko różnymi technikami wykonane wytwory wiklinowe (w dużej mierze z terenu Borów Tucholskich) lecz także plecionki ze słomy i korzenia. Są to przede wszystkim kosze rozmaitego kształtu i przeznaczenia, a także okrągłe miarki na zboże lub mąkę tzw. mace, tace, miski, ule, kobiałki do garowania ciasta chlebowego. Dział posiada także urządzenia do obróbki lnu: kołowrotki, międlice, cierlice, szczotki, motowidła i inne.

Poza rzemiosłami, w zbiorach z zakresu kultury materialnej, na uwagę zasługują eksponaty obrazujące zajęcia gospodarcze mieszkańców okolicznych regionów. Oprócz narzędzi rolniczych, reprezentowane jest rybołówstwo i pszczelarstwo. Następny zestaw przedmiotów muzealnych, to sprzęt domowy. Stosunkowo duża liczba zabytków dotyczy przechowywania i przetwarzania pokarmu. Zwraca uwagę kolekcja przyrządów do utrzymywania czystości - rozmaitego typu żelazka na duszę i węgiel, maglownice do bielizny, drewniane pralki. Z wyposażeniem wnętrza związane są przede wszystkim meble. Do najefektowniejszych zabytków należą bogato zdobione dziewiętnastowieczne meble kaszubskie: szafa ubraniowa, skrzynia wianna, krzesło i kufer oraz skrzynie wianne: pałucka, kociewska i kujawskie.

Dział posiada w zbiorach muzealia prezentujące plastykę ludową – rzeźbę, malarstwo i wyroby zdobnicze. W zbiorze rzeźby znajdują się dzieła znanych  twórców z regionu Pałuk, Kujaw, Kaszub, Borów Tucholskich, Kociewia, m.in.: Władysławy Adryanowej z Kruchowa, Stefana Boguszyńskiego i Piotra Wolińskiego z Kcyni, Józefa Chełmowskiego z Brus, Antoniego Chynka z Gniewkowa, Leona Katulskiego z Annowa, Zygmunta Kędzierskiego z Przymuszewa, Stanisława Rekowskiego z Więckowych, Czesława Wętkowskiego ze Skubarczewa. Znaczący jest zestaw glinianych rzeźb Klary Prillowej – wybitnej rzeźbiarki z Kcyni. W zbiorze działu znajdują się również obrazy sakralne z końca XIX wieku, oleodruki, współcześnie malowane obrazy na szkle z terenu Kaszub; trzy prace jednego z najbardziej znaczących twórców tzw. „naiwnych” – Teofila Ociepki, intarsje Edmunda Kapłońskiego; obrazy Józefa Chełmowskiego, Hanny Paruszewskiej–Karpiel, Wiktora Chrzanowskiego i in. Odrębną kolekcję stanowią ptaki: ażurowe i barwnie malowane oraz zabawki ludowe. Wytwory zdobnicze, wykonane ze słomy, bibułki i suszonych ziół, pochodzą głównie z Pałuk oraz Kujaw: kwiaty, wianki, ramy do obrazów, girlandy, rózgi, bukiety żniwne, pająki, kropidła, firanki i ząbki papierowe, plecionki ze słomy (tacki, ptaki, plotki żniwne).

Wśród muzealiów działu poczesne miejsce zajmują  elementy pałuckich, kaszubskich, kujawskich i  kociewskich strojów ludowych: czepce, koszule, fartuchy, podspódniki, spódnice, gorsety, a także  haftowane serwety, obrusy i makaty.