kontrast:   czcionka: A A+ Muzeum bez barier
PL  EN

Odwiedź nas na:



Polecamy

wystawy i wydarzenia:





Moneta: Rzeczpospolita Polska, 100 zł, 1925, srebro, próba, proj. Stanisław Szukalski



W 2018 roku miał premierę dokumentalny film w reżyserii Ireneusza Dobrowolskiego – Struggle. The Life and Lost Art of Szukalski. Jego producentem był Leonardo Di Caprio, znany amerykański aktor, wielbiciel i popularyzator twórczości Stanisława Szukalskiego (1893-1987), polskiego rzeźbiarza, malarza i rysownika. 

Dzięki rozgłosowi, jaki towarzyszył temu projektowi, zarówno w fazie przygotowań, jak i po premierze (na co duży wpływ miało zaangażowanie hollywoodzkiej gwiazdy), twórczość Stanisława Szukalskiego oraz jego nietuzinkowa osobowość, podejście do sztuki i historii dla wielu zostały objawione po raz pierwszy. Szerzej znany i podziwiany w Stanach Zjednoczonych Stanisław Szukalski w Polsce był jednak postacią nieco zapomnianą. Przez niektórych nazywany Michałem Aniołem XX wieku ten genialny artysta, przyjaciel rodziny Di Caprio, autor kontrowersyjnej teorii o pochodzeniu starożytnych Polaków swoimi pracami inspirował wielu późniejszych artystów: malarzy, rysowników, twórców komiksów, a nawet muzyków i scenografów filmowych. Jednym z jego naśladowców był Hans Rudolf Giger, twórca postaci filmowego Obcego. Stanisław Szukalski był też projektantem monet i medali, które komponował we właściwym sobie, charakterystycznym stylu, znanym z innych jego dzieł, nawiązującym do estetyki dawnej Słowiańszczyzny oraz innych starożytnych kultur.

W roku 1925 ogłoszony został  konkurs na projekt polskiej, złotej monety. W jego efekcie pierwszą nagrodę otrzymała Zofia Trzcińska – Kamińska za projekt monety 10 złotowej z głową Bolesława Chrobrego. Drugie miejsce zajął Antoni Madeyski – głowa kobiety na tle kłosów, a trzecie Stanisław Szukalski za projekt monety 100 złotowej ze stylizowanym popiersiem Mikołaja Kopernika, który został zrealizowany w postaci 2 rodzajów srebrnych monet próbnych. Różniły się one między sobą średnicą (20, 5 mm i 35 mm) oraz detalami awersu i rewersu. Większą monetę wybito w 100 egzemplarzach. Jedna z nich ze zbiorów Działu Numizmatyki Muzeum Okręgowego im. Leona Wyczółkowskiego w Bydgoszczy zdobi wystawę czasową Dzieje pieniądza. Między wielkimi wojnami (1918-1939) w Europejskim Centrum Pieniądza. Uwagę zwraca przede wszystkim charakterystycznie opracowany piastowski orzeł na awersie monety, przywołujący skojarzenia ze sztuką prekolumbijską. Bardzo podobny, wyrzeźbiony w 1938 roku, znajdował się krótko, do roku 1939, na frontonie gmachu Urzędów Niezespolonych w Katowicach. Wydawałoby się, że wykorzystanie tak egzotycznej stylistyki do realizacji projektu polskiego godła stanowi sprzeczność samą w sobie, jednak w uniwersum Stanisława Szukalskiego przenikanie się różnorakich form estetycznych z odległych czasem kręgów kulturowych, to immanentna cecha jego twórczości oraz pochodna zainteresowań antropologicznych, historycznych, a nawet językoznawczych. Niestety koncepcja Stacha z Warty, jak Stanisława Szukalskiego nazywano w kręgu „Szczepu Szukalszczyków Herbu  Rogate Serce”, artystycznego ugrupowania, któremu przewodził, nie zyskała uznania jemu współczesnych. Podobnie zresztą, jak i projekty Zofii Trzcińskiej - Kamińskiej oraz Antoniego Madeyskiego wydawał się zbyt nowatorski i dyskusyjny. Zachowawczy, konserwatywni krytycy pogrzebali możliwość jego realizacji i masowej emisji jednej z najpiękniejszych monet dwudziestolecia międzywojennego. Nigdy więcej Stanisław Szukalski nie wrócił do roli projektanta monet, natomiast w szerokim wachlarzu swojej działalności twórczej miał też medalierstwo. Zaprojektował między innymi  medal zawodów o puchar Gordona Bennetta (1936 r.), medal pamiątkowy z okazji konferencji Federation Aeronautique Internationale w Warszawie (1936 r.) oraz w 1937 roku medal poświęcony Mikołajowi Kopernikowi. Stanisław Szukalski wysłał go na paryską,  Międzynarodową Wystawę Sztuki i Techniki w Życiu Współczesnym. Medal ten, chociaż stanowił wierne powtórzenie projektu monety z 1925 roku, spotkał się z dużym uznaniem krytyków i dwukrotnie został wyróżniony: w Paryżu nagrodzony Dyplomem Honorowym, a w roku 1939 wystawiono go w polskim pawilonie na Międzynarodowej Wystawie Sztuki w Nowym Jorku.

Próbne 100 złotych z Mikołajem Kopernikiem z 1925 roku, które możemy obecnie oglądać na ekspozycji w Europejskim Centrum Pieniądza, to nie tylko pewien etap w historii polskiego pieniądza, ale również numizmatyczny ślad, pozostawiony przez jednego z największych i najbardziej kontrowersyjnych polskich artystów XX wieku – Stanisława Szukalskiego.

 

Jarosław Kozłowski

 

 





Designed: Jimpenny / Programmed: FreshData