kontrast:   czcionka: A A+ Muzeum bez barier
PL  EN

Odwiedź nas na:



Muzeum

Projekt: Straty wojenne Muzeum Miejskiego w Bydgoszczy - malarstwo polskie

26.05.2017

Ważnym i wciąż aktualnym zadaniem stojącym przed Muzeum Okręgowym im. Leona Wyczółkowskiego w Bydgoszczy (zwanym przed 1946 rokiem Muzeum Miejskim) jest ustalenie pełnej, wiarygodnej i opartej o wszechstronne poszukiwania i kwerendy, listy strat poniesionych w wyniku II wojny światowej. W chwili obecnej, dzięki dofinansowaniu uzyskanemu z Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego w ramach programu „Badanie polskich strat wojennych” możliwe jest przeprowadzenie kwerend w zakresie malarstwa polskiego, dotychczas niezgłoszonego w ministerialnej bazie dzieł utraconych (www.dzielautracone.gov.pl). Z uwagi na ilość tych zbiorów w zadaniu pominięte zostały rysunki i grafiki. Wstępna weryfikacja wykazała 144 prace, których losy zostaną przebadane, począwszy od sposobów ich nabywania przez Muzeum Miejskie (badania proweniencji), aż po dotarcie do ich wizerunków.
Autorami poszukiwanych dzieł sztuki są: Bronisław Bartel, Anna Berent, Anna Bilińska-Bohdanowiczowa, Michał Boruciński, Jan Chełmiński, Piotr Chmura, Daniel Chodowiecki, Stanisław Czajkowski, Leon Czechowski, Stanisław Daczyński, Władysława Augustynowicz-Dąbrowska, Leon Dołżycki, Leon Drapiewski, Florian A. Durzyński, Franciszek Ejsmond, Marian Faczyński, Julian Fałat, Stefan Filipkiewicz, Władysław Frydrych, Eugeniusz Geppert, Wojciech Gerson, Jan Gładysz, Andrzej Grabowski, Antoni Gramatyka, Wacław Gromek, Eugeniusz Gros, Adam Hannytkiewicz, Władysław Jarocki, Zdzisław Jasiński, Stanisław Kamocki, Alfons Karpiński, Leon Kaufmann, Józef Kidoń, Zenon Kononowicz, Wojciech Kossak, Aleksander Kotsis, Feliks Krassowski, Wacław Krystoszek, Józef Męcina-Krzesz, Bolesław Lewański, Albert Lipczyński, Leokadia Łempicka, Jacek Malczewski, Tytus Maleszewski, Józef Mehoffer, Antoni Michalak, Ludwik Misky, Jan Moniuszko, Tadeusz Nartowski, Ferdynand Olesiński, Aleksander Orłowski, Józef Pankiewicz, Fryderyk Pautsch, Maksymilian Antoni Piotrowski, Janusz Podoski, Stefan Popowski, Roman Postempski, Józef Rapacki, Jan Henryk Rosen, Jerzy Rupniewski, Anna Römeroiwa z Sołtanów, Ludomir Sleńdziński, Kazimierz Stabrowski, Michał Stachowicz, Franciszek Streitt, Wandalin Strzałecki, Władysław Ślewiński, Tadeusz Tarkowski, Wanda Gentil-Tippenhauer, Marian Turwid, Aleksander Radziewicz-Winnicki, Michał Wywiórski, Wacław Zaboklicki, Teodor Ziomek oraz Stanisław Żurawski.
W latach 1939-1942 wielokrotnie zmieniano miejsce przechowywania bydgoskich muzealiów. Obrazy eksponowano na wystawach i użyczano w celu wystroju wnętrz biur niemieckich dygnitarzy. Punktem kulminacyjnym był rok 1943. Nadburmistrz Bydgoszczy Walther Ernst wydał wówczas nakaz o natychmiastowej decentralizacji zbiorów, które ulokowane zostały w kilku dworach położonych na zachód i północ od Bydgoszczy:
21.06.1943 r. – Morsk (pow. świecki), 100 obrazów;
24.06.1943 r. – Kawęcin (pow. świecki, gm. Bukowiec), 100 obrazów;
07.09.1943 r. – Trzciniec (pow. bydgoski, gm. Sicienko), 125 obrazów;
21.10.1943 r. – Piotrkówko (pow. bydgoski, gm. Sicienko), 161 obrazów;
08.03.1944 r. – Piotrkówko (pow. bydgoski, gm. Sicienko), 101 obrazów;
15.11.1944 r. – Dębowo (pow. nakielski, gm. Sadki), 100 obrazów (z Morska);
30.12.1944 r. – Dębowo (pow. nakielski, gm. Sadki), 4 obrazy.
Przeznaczone do ewakuacji dzieła sztuki trafiły na szczegółowe wykazy, zawierające niemieckojęzyczne tytuły, technikę wykonania oraz numery katalogowe lub numery księgi wpływu. Wszystkie listy zostały podpisane przez ówczesnego dyrektora muzeum dra Konrada Kothe oraz opatrzone pieczęcią. Na czas transportu prace nieoprawione umieszczono w oznakowanych skrzyniach, zaś obrazy o większych gabarytach były owijane w koce. Muzealia przewożono samochodami ciężarowymi. O ile zbiory wywiezione do Piotrkówka po zakończeniu działań wojennych bezpiecznie powróciły do Bydgoszczy, o tyle pozostałym pisany był inny los. Część zbiorów ukrytych w Kawęcinie uległa zniszczeniu bądź rozkradzeniu. Z protokołu spisanego po oględzinach we dworze wynika, że niektóre z prac zostały potraktowane przez tamtejszych mieszkańców, jako nakrycie stołu, kapa okrywająca łóżko bądź zabezpieczenie otworów okiennych. Inaczej sytuacja przedstawiała się w Dębowie i Trzcińcu, gdzie dwory zostały spalone przez stacjonujące tam wojska radzieckie. Uznano zatem, że zdeponowane w nich bydgoskie muzealia również uległy spaleniu.
Nie ma jednak dowodów, iż zbiory te faktycznie zostały bezpowrotnie utracone. Notatka sporządzona po kontroli w Trzcińcu nasuwa pewne wątpliwości, gdyż wg relacji świadków, co jakiś czas przywożone były z Bydgoszczy skrzynie o nieznanej zawartości, które następnie wywożono dalej, w nieznanym kierunku. Możliwe zatem, iż rzekomo spalone w Trzcińcu zbiory zostały stamtąd wcześniej wywiezione przez Niemców. Przeprowadzenie szczegółowych badań w tym zakresie, umożliwi miarodajne ustalenie skali i zakresu strat wojennych. Niestety, nie zachował się przedwojenny inwentarz zbiorów sztuki, a źródłem informacji o nich jest zawierająca wiele luk księga wpływu oraz pojedyncze karty obiektów. Najwięcej informacji nt. utraconych przez bydgoskie muzeum dzieł sztuki dostarczają listy wywozowe. Kwerendy zostaną przeprowadzone nie tylko na gruncie bydgoskim. Badaniom poddane zostaną też zasoby muzealne i archiwalne w Gdańsku, Warszawie, Krakowie i Poznaniu.
Niniejsze zadanie zakończone zostanie w grudniu b.r. autorską prelekcją wprowadzającą w tematykę dziedzictwa utraconego, połączoną z multimedialną prezentacją wyników badań.
W latach kolejnych przewiduje się podjęcie prac badawczych nad stratami wojennymi Muzeum Miejskiego w Bydgoszczy w zakresie malarstwa obcego, rysunku i grafiki, rzemiosła artystycznego, zbiorów afrykańskich oraz broni i militariów. W przyszłości planowane jest również wydanie publikacji.

Anna Kaszubowska

Galeria Sztuki Nowoczesnej, ul. Mennica 8
Dziedzictwo utracone . Straty wojenne Muzeum Miejskiego w Bydgoszczy - malarstwo polskie
Prelekcja z pokazem multimedialnym odbędzie się 14 grudnia 2017 roku, godz. 17.00, wstęp wolny

 

baner projektu dziedzictwo utracone
 


Dziedzictwo utracone. Straty wojenne Muzeum Miejskiego w Bydgoszczy - malarstwo polskie.  Prelekcja Anny Kaszubowskiej fot.W.Woźniak : kliknij
Dziedzictwo utracone. Straty wojenne Muzeum Miejskiego w Bydgoszczy - malarstwo polskie.  Prelekcja Anny Kaszubowskiej fot.W.Woźniak : kliknij
Dziedzictwo utracone. Straty wojenne Muzeum Miejskiego w Bydgoszczy - malarstwo polskie.  Prelekcja Anny Kaszubowskiej fot.W.Woźniak : kliknij
Dziedzictwo utracone. Straty wojenne Muzeum Miejskiego w Bydgoszczy - malarstwo polskie.  Prelekcja Anny Kaszubowskiej fot.W.Woźniak : kliknij
Dziedzictwo utracone. Straty wojenne Muzeum Miejskiego w Bydgoszczy - malarstwo polskie.  Prelekcja Anny Kaszubowskiej fot.W.Woźniak : kliknij


Polecamy

wystawy i wydarzenia:




Designed: Jimpenny / Programmed: FreshData